Gönderen: 15-Haziran-09 Saat: 14:31 | Kayıtlı IP

ERGENLIK VE ERGENLIK ÇAGI PSIKOLOJISI

 Ergenligin Tanimi: Ergenlik çocuklukla yetiskinlik arasinda kalan bir ara dönemdir. Ergenlik dönemi duygusal olusumlarin, zihinsel degisimlerin, fiziksel olgunlugun bir bilesimidir. Bu dönemde olanlar heyecanlandirici ve canlandirici, ayni zamanda da ürkütücü ve karistiricidir. Ergenlik belirli yaslarla sinirli olmayan bir dönemdir. Bunun yani sira ergenlik kelimesinin yerine gençlikte kullanilmaktadir. Ergenlik; bulug çagina erme sebebi ile biyo-psikolojik bakimdan çocuklugun sonu ile toplum hayatinda sorumluluk alma dönemi olan çocukluk ve gençlik arasinda kalan 12-24 yaslari arasindaki gruptur.

 Ergenligin yas sinirlari oldukça genis tutulmaya çalisilmistir,  bunun sebebi bireysel ayriliklardir. Saglik ve bedensel yönden kosullar iyilestikçe ergenlik yillarinin baslangici olarak kabul edilen erinlik daha küçük yaslarda ortaya çikmaktadir.. Ergenin somut yapisi ile ilgili olarak en önemli gelismeler boy ve agirlik artisi, iskelet ve kas gelisimi, iç salgi sistemindeki gelisme ve çesitli organlarda görülen büyümelerdi. Ergenlik dönemi insan gelisimindeki en hizli büyüme evresinden birini olusturmaktadir.

 Erkekte ses degisir ve kalinlasir. Kizda gögüsler gelisir ve gövdede belirli bölgelerde yaglanmalar görülür. Ergenlik degisikleri kizlarda genellikle 1-2 yil önce baslar ve biter. Ergen , biyolojik gelisim döneminde, hormon dengesinde bir takim degisikler yasamakta ve buna bagli olarak da farkli duygu ve davranislar olusmaktadir. Örnegin; karsi cinsten hoslanma, çabuk sinirlenme, hirçinlik…

 Bu dönemde dengeli ve uyumlu ilkokul çocugu gider, yerine oldukça tedirgin, güç begenen ve çabuk tepki gösteren bir genç gelir. Duygulari hizli inis çikislar gösterir. Çabuk sevinir, çabuk öfkelenir, olur olmaz seyleri sorun yapar, tepkileri önceden kestirilemez olur. Derslere ilgisi azalmis olur, çalisma düzeni bozulmustur, istekleri artmistir. Kendine taninan haklari yersiz bulur. Evdeki kurallarin agirligindan ve sikligindan yakinir. Ana-babanin uyarilarina birden tepki gösterir, inatçidir. Evde pek durmak istemez daginiktir, savruktur, gürültülü müzikten, yalniz kalmaktan ve gizlilikten hoslanir. Bunun yani sira akran gruplarina yönelim baslar. Çogunlukla arkadaslariyla birlikte olmak ister. Ergen için bir gruba ait olmak önem tasir. Grubun norm ve degerlerine uyum saglar. Kisiligin gelistigi dönemler ”Ben kimim? Neyim? Ne yapmak istiyorum?” sorularina yanit arar.

 Ergenin benligi yalnizca yasi ilerleyip boyunun uzamasi nedeniyle olgunlasmaz. Olgunluk,bazi belirli kisiler arasi deneyimler ve egitsel sonuçlar ya da basarilar sonucunda gelismektedir. Büyümenin degisik evrelerinde basarmasi gereken belirgin görevler ergenlik dönemi içinde geçerlidir. O görevlerin basarili bir sekilde tamamlanmasi  bireyi daha ileri düzeyde bir büyümeye hazirlar.

Ergen bir erkegi ve kizi bekleyen temel gelisim görevleri sunlardir:

            _  Her iki cinsten yasitlariyla yeni ve daha olgun iliskilerde basarili olmak.

            _  Erkek ve kadin toplumsal rolünü basarmak.

            _  Fiziksel görünüsünü kabul etmek ve bedenini etkili bir sekilde kullanmak.

            _  Ana babadan ve diger yetiskinlerden duygusal bagimsizligini kazanmak.

            _  Ekonomik bagimsizlik güvencesini kazanmak.

            _  Bir meslek seçmek ve ona hazirlanmak.

            _  Evlilik ve aile yasami için hazirlanmak.

            _  Yurttaslik yeterliligi için gerekli zihinsel becerileri ve kavramlari gelistirmek.

            _  Toplumsal olarak sorumlu davranisi istemek ve yerine getirmek.

            _  Davranisa rehber olarak bir degerler takimi ve bir etik (ahlak) sistemi olusturmak.

            Bir anlamda bu on gelisim görevi,basarili bir yetiskin yasami için gerekli olan ögrenmelerin ve basarilarin ön sarti olmaktadir.

             Benlik, bir kisinin bilinçli bir sekilde kendi varolusu olarak adlandirabildiklerinin toplamidir. Deneyimlerden çikartilan düzenlenmis bir bilissel yapi (farkindaligimiz) olarak degerlendirilebilir. Bunlar kendimizi bir varlik olarak nasil degerlendirdigimize iliskin fikirlerdir.

             Benlik saygisi, bireyin benligi begenme ve degerli bulma derecesidir. Her birimiz “ben böyle bir kisiyim” tarafindan yapilandirilmis belirli bir benlik imgesine sahibizdir. Benlik duygusu,yalnizca ideal olarak olmak istedigiyle degil, ayni zamanda diger insanlarla olan etkilesimde kendi benligini nasil gördügüyle de ilgilidir. Bu karsilastirma,ergenlik yillarinda daha fazla enerji ve yogunluk tasidigi gibi ben merkezlilik çerçevesinde kendini gösterir.

             Gerçekte benlik ergenlik döneminden önce gelismeye baslar. Benligin gelisiminde ana baba tutumlari, yasitlariyla iliskileri etkide bulunur. Ana babalar farkinda olmadan, ergenin bazen daha genç çocuk gibi bir benligi oynadigi ve bazen de daha olgun yetiskin gibi bir benligi kazanma arzulari arasindaki çatismanin kurbanlari olmaktadir. Bir dönem için bu hem ana baba hem de ergen için karisiklik yaratmaktadir. Ergen, genç ve yasli benligi arasinda gidip geldikçe,ana babalar hangi benlige tepkide bulunacaklari konusunda kararsiz kalmaktadir. Bunu yalnizca zaman halledebilir ve bilge yetiskinler ergenligin yalnizca bir büyüme dönemi olmadigini, ayni zamanda disa açilma dönemi oldugunu da bilirler.

 Fiziksel gelisim ve bireyin büyüme hizi, benlik duygusunda güçlü bir etkiye sahiptir.              

Düsük benlik saygisi, güven eksikligi veya degersizlik duygulari bir genci, okul basarisizligi, devamsizlik veya ilaç kullanimi gibi kendini  yenilgiye ugratici davranislara götürebilir. Ana babalar ve egitimciler bütün bu zarar verici davranislarla ilgilenirken, siklikla altinda yatan duygusal konulari göz ardi ederler. Ergenlerdeki   depresyon, düsük benlik saygisi ve çaresizlikle güçlü bir sekilde baglantilidir. Her nasilsa depresyondaki ergenin bazen bunu tanimlamasi zor olabilir, çünkü o, saldirgan ve dikkat çekici davranislar gösterebilir ya da içine kapanabilir. Depresyonun ana ögesi bir süreden beri var olan degersizlik duygusudur. Kendini olumsuz bir yöne sevk edebilir, görünüsüne çok az ya da hiç önem vermeyebilir ve okulda problemler yasayabilir. Kizginlik patlamalari olabilir. Ögrenci okula gitmeyi reddedebilir, çünkü yetersizlik hisseder. Bütün bunlar düsük benlik degerinin yogun bir sekilde yasanmasina bagli olabilir.

            Düsük benlik saygisi, ana-baba ve okulun çabalariyla degistirilebilmektedir. Ögrencilerin cesaretlerinin  kirilmasi yerine, riskleri göze alabilecekleri ve basarisizliklarindan ögrenebilecekleri seklinde güven duyulmasina ihtiyaçlari vardir. Basari ya da basarisizlik çogunlukla zeka düzeyinin yüksekliginden çok benlik saygisi ile baglantilidir. Ana-baba ve ögretmenler, dereceler ya da notlara degil çabaya odaklanabilir ve destekleyici olabilirler. Gerçekligi cesaretlendirebilir ve çocugun kizginligini görmezden gelebilirler. Cesareti kirilmis ve yetersizlik yasayan birinin çevresindeki önemli kisilerden destek almadan okulda üretici olmasi çok zordur.

 Çocugunuz  ergenligin stresini yasarken, onun benlik saygisinin olusmasina yardim etmenin yollarini bilmek gereklidir.

 Bunlari söyle siralayabiliriz:

1-    Iyi,olumlu düsünceler,çalismalar vb. için kredi verin. Belki bir ayricalik,bir ödül verilebilir ya da ödül sözcügü söylenebilir.

2-    Duygularina saygi gösterin ve onu yargilamaktan kaçinin. Sikayetlerini,endiselerini   veya ilgilerini dinleyin ve onlari anlamaya çalisin.

3-    Çocugunuza sorumluluklar verin ve basaracagina iliskin ona güvenin.

4-    Birlikte zaman harcayin.

5-    Ona ilginizi gösterin.

6-    Ondan beklentinizde mantikli olun.

7-    Çocugunuz,desteginize gereksinim duydugunda bunun için hazir olun.

8-    Profesyonellere danisin ve çocugunuz intihara yönelik ya da kendine zarar verici düsüncelerini açiklarsa yardim isteyin.

      Gençlik yalnizca olumsuzluklarin yasandigi, toplandigi bir çag degildir. Gençlik; tatli hayallerin, tutkularin ve idealizmin filizlendigi, siki arkadasliklarin, ilk sevgilerin yasandigi dönemdir. Yenilige ve ileriye dogru atilimlarin yapildigi, kendini kanitlama ve kendi kimligini ortaya koyma çabalarinin yasandigi dönemdir.

ERINLIK DÖNEMININ ÖZELLIKLERI

 Erinlik diger gelisim dönemlerinden farkli özellikleri olan bir evredir. Bu özellikler bir daha yasam boyu görülmezler.

En önemlileri sunlardir:

1. Erinlik çakisan bir dönemdir: Erinlik çocuklugun sonlarina dogru baslar ve ergenlik yilarinda devam eder. Çocuk cinsel olgunluk yasina gelmeden birkaç yil önce bir takim fiziksel ve davranissal degisikler geçirmekte, ancak ergen sayilmamaktadir. Bu nedenle erinlik bir yandan çocukluk diger yandan ergenlikle çakisan bir dönemdir.
2. Erinlik kisa bir dönemdir: 2 yildan 4 yila kadar uzayabilir. Erkeklerde 4, kizlarda 3 yila kadar sürmektedir.
3. Erinlik hizli bir degisme dönemidir: Erinlik, gerek fiziksel gerekse psikolojik degisikliklerin çok hizli oldugu bir dönemdir. Bu hizli degisme karmasa , yetersizlik ve güvensizlik duygularina ve bir çok çocukta istenmeyen davranislara yol açar.
4. Erinlik bir olumsuzluk evresidir: Olumsuzluk, bireyin karsit bir tutum içine girmesini yada daha önce gelistirdigi bazi iyi niteliklerin olumsuzlasmasini açiklar. Bu karsi tutum, özellikle erinligin baslarinda çok belirgin ve yogundur.
5. Erinlik yasi degisiktir: Erinlik yasi çok küçük yaslardan baslayarak 18-19 yaslarina kadar herhangi bir yasta yer alabilir. Ancak erinlik yasi ortalama olarak kizlarda 13, erkeklerde 14 yas olarak saptanmistir.